WORKSHOP YA TANZANIA AGRO-INDUSTRIALISATION INVESTMENT FLAGSHIP (TAIDF).
ONGEZEKO LA IDADI YA WATU NA MAENDELEO.
Idadi ya Watanzania inaongezeka kwa wastani wa asilimia 3.2 kwa mwaka. Mathalani, ripoti zinaonesha kuwa:
- Mwaka 1992, Watanzania walikuwa 27,580,175.
- Mwaka 2022, Watanzania walikuwa 61,741,120.
- Mwaka 2052, inakadiriwa kuwa Watanzania watafikia 135,059,649.
Dhana ya maendeleo ni kuwa na ustawi wa maisha bora kwa watu. Hii inahusisha:
i) Kupunguza ujinga na ukosefu wa maarifa unaowafanya watu kushindwa kuziona na kuziendea fursa.
ii) Kupunguza magonjwa na kuboresha afya za watu.
iii) Kupunguza umaskini, hasa kwa watu wanaoishi katika hali ya kukosa matumaini na fursa za kujikwamua kiuchumi.
Mojawapo ya mbinu zinazoweza kuwaletea Watanzania mafanikio na ustawi wa maisha bora ni pamoja na:
- Kuwa na ardhi iliyopangwa na yenye hadhi ya kisheria, kwa maana ya kuwa na hati.
- Kuwa na uongozi bora unaowajibika na unaolenga kuwahudumia watu.
- Kuwa na watu walioelimika, wenye afya, uwezo wa kuzalisha mali na nguvu za kufanya shughuli zao kwa kufuata sheria.
- Kuwa na siasa safi inayofahamu watu wanataka nini, wanakitaka lini, kwa nini wanakitaka na namna wanavyoweza kukipata, pamoja na kuwa na sera shirikishi na endelevu.
ARDHI NA MAENDELEO
Uwepo wa maamuzi sahihi yanayowafanya watu kunufaika na matumizi ya ardhi kwa ukubwa na kwa ubora unaohitajika huleta maendeleo kwa watu.
Kwa mfano, maeneo ya vijijini na mijini yanahitaji mipango shirikishi ya matumizi ya ardhi. Hii inaweza kuongeza fursa za kiuchumi kwa sababu, toka enzi na enzi, ardhi imekuwa moja ya rasilimali kuu inayowasaidia watu kupata:
✓ Utajiri
✓ Nguvu za kiuchumi
✓ Malazi
✓ Chakula
✓ Maji
✓ Kazi na ajira
✓ Kukidhi mahitaji ya msingi ya maisha
Kama tutajifunza kutokana na historia ya mataifa makubwa duniani, tunaweza kuona namna urasimishaji wa ardhi, upangaji wa matumizi yake, mapinduzi ya viwanda na uwekezaji vilivyohusishwa na maendeleo ya kiuchumi.
Miongoni mwa mifano inayotajwa ni:
i) Uingereza, ambayo ilianza kurasimisha, kupanga na kutambua ardhi katika vipindi vya awali vya historia yake.
ii) Ufaransa, ambayo pia iliendeleza mifumo ya usimamizi na umiliki wa ardhi katika vipindi mbalimbali vya historia yake.
iii) Marekani, ambayo iliendeleza mifumo ya umiliki, usajili na matumizi ya ardhi sambamba na ukuaji wa uwekezaji na mapinduzi ya viwanda.
Mataifa haya yaliweza kutumia ardhi kama sehemu ya msingi wa maendeleo ya kiuchumi pamoja na uwekezaji na mapinduzi ya viwanda.
SIASA NA ARDHI
Linapokuja suala la ardhi, huhitaji majibu mepesi na ya haraka kwa sababu ni suala nyeti katika maisha ya watu. Ardhi ni hazina na mali muhimu sana.
Ni muhimu kuzingatia mawazo ya wanauchumi kuhusu namna ardhi inavyoweza kutumika kwa tija. Adam Smith, kwa mfano, alizungumzia umuhimu wa ardhi kama moja ya vyanzo vya uzalishaji na mapato katika uchumi.
Makundi ya watoto, vijana, wanawake na wazee ni miongoni mwa makundi ambayo yanaweza kukabili changamoto katika umiliki na matumizi yenye tija ya ardhi.
ARDHI YA TANZANIA
Tanzania ina eneo la takribani kilomita za mraba 947,300, likijumuisha nchi kavu na maji.
Wakati wa uhuru, uwiano wa watu kwa eneo ulikuwa mdogo zaidi ukilinganisha na hali ya sasa. Baada ya zaidi ya miaka 60, idadi ya watu imeongezeka kwa kiasi kikubwa, hivyo kuongeza mahitaji ya ardhi kwa ajili ya chakula, makazi, biashara, viwanda na shughuli nyingine za kiuchumi.
Pamoja na ongezeko hilo la watu, Tanzania ina mfumo wa kisheria na kitaasisi wa kusimamia ardhi.
Kwa ujumla, kuna makundi makuu matatu ya ardhi nchini Tanzania:
- Ardhi ya Jumla (General Land).
- Ardhi ya Vijiji (Village Land).
- Ardhi ya Akiba (Reserved Land), ambayo inahusisha maeneo kama mapori, mbuga, misitu na maeneo mengine yaliyotengwa kwa matumizi maalumu.
Rais ndiye mwenye dhamana ya ardhi yote ya Tanzania kwa mujibu wa mfumo wa sheria za ardhi, kwa niaba ya wananchi.
ARDHI, UWEKEZAJI, BENKI, SHERIA NA SERA
Ardhi ya Tanzania haiwezi kumilikiwa na raia ambaye si Mtanzania kwa masharti yale yale yanayotumika kwa raia wa Tanzania. Hata hivyo, mwekezaji wa kigeni anaweza kupata haki ya kutumia ardhi kwa madhumuni ya uwekezaji kwa mujibu wa sheria.
Mfumo wa ardhi na uwekezaji nchini umeendelea kupitia sera na sheria mbalimbali, hususan katika kipindi cha mabadiliko kuelekea uchumi wa soko.
Pamoja na sheria za ardhi, zipo sheria na kanuni nyingine zinazohusiana na matumizi ya ardhi na uwekezaji, zikiwemo:
- Sheria za utunzaji wa mazingira.
- Sheria za hifadhi za wanyamapori.
- Sheria za wanyamapori.
- Sheria zinazohusu Ngorongoro.
- Sheria za madini.
- Sheria za misitu.
- Sheria za maeneo ya baharini.
- Sheria za maji na usimamizi wake.
- Sheria za uvuvi.
- Sheria za makazi.
- Sheria za usajili.
- Sheria za uthamini.
- Sheria za kilimo na mifugo.
- Sheria za uwekezaji.
Pamoja na uwepo wa sheria hizo, bado kuna changamoto katika upatikanaji wa ardhi kwa ajili ya uwekezaji, viwanda, biashara, nyumba, hoteli na kilimo, hasa pale inapohitajika ardhi kubwa.
Miongoni mwa changamoto kubwa ni urasimishaji wa ardhi, upimaji, upatikanaji wa hati na taratibu zinazohitajika kabla ya ardhi kutumika kwa uwekezaji.
MAPENDEKEZO YA KUONDOKANA NA CHANGAMOTO
Mosi: Kuwa na kanzidata za ardhi zilizopangwa vizuri na zenye taarifa sahihi.
Pili: Ardhi inayofaa kwa uwekezaji itambuliwe na kutumika kama sehemu ya kuvutia wawekezaji.
Tatu: Kuhamishia baadhi ya shughuli za kiutendaji na maamuzi kwenye mifumo ya mtandao (online) ili kupunguza muda na urasimu.
Nne: Kuwepo kwa maeneo ya ardhi yaliyotengwa na kuandaliwa kwa ajili ya mipango ya TAIDF.
Tano: Kuwezesha upatikanaji wa mitaji kupitia ruzuku na mikopo yenye masharti nafuu.
Sita: Kuwepo kwa sera nzuri za kifedha (Fiscal Policy) zinazohusu kodi, maji, umeme na huduma nyingine muhimu kwa uwekezaji.
Saba: Kulinda uwekezaji ili kujenga mazingira yenye uhakika na kuvutia uwekezaji zaidi.
Nane: Kuwa na uwezo wa kuhumu mfumo wa bei na mabadiliko ya gharama katika uzalishaji na masoko.
Tisa: Ardhi itumike kama mali (asset) katika utekelezaji wa miradi na, pale inapowezekana kisheria na kifedha, iwe sehemu ya kupata mitaji au mikopo.
Kumi: Kuwa na One-Stop Centre zitakazowezesha wawekezaji na wananchi kupata huduma na kukamilisha mahitaji mbalimbali yanayohusiana na ardhi kwa urahisi na kwa muda mfupi.
