Uchambuzi wa kitabu cha collective illusions by todd rose
NAMNA YA KUEPUKA TABIA YA KUTAKA KUFANANA NA WENGINE INAYOWEZA KUTUFANYA TUFANYE MAAMUZI MABAYA
Kumhusu Mwandishi
Dr. Todd Rose ni mwanasaikolojia, mtafiti na mwandishi wa vitabu. Ameandika vitabu kama The End of Average na Dark Horse, vinavyozungumzia uwezo wa mtu binafsi, tofauti za watu na namna tunavyoweza kufanikiwa bila kulazimika kufuata mifumo ya jumla.
Katika Collective Illusions, anatuelekeza kwenye jambo muhimu kuhusu tabia ya binadamu: mara nyingi tunadhani tunachokiona kwa wengine ndicho wanachokiamini wote, kumbe tunaweza kuwa tunatafsiri vibaya kile ambacho jamii inafikiri.
Hali hii inaweza kutufanya tukubali mambo ambayo sisi binafsi hatuyaamini, kwa sababu tu tunaamini kwamba ndiyo yanayokubalika na wengi.
Kwa hiyo, kitabu hiki kinatualika kujiuliza:
Je, ninafanya uamuzi huu kwa sababu kweli ninaamini ni sahihi, au kwa sababu ninaamini watu wengine wanataka nifanye hivyo?
MFANO WA TED HAGGARD
Todd Rose anatumia kisa cha Ted Haggard kuonyesha namna shinikizo la jamii na matarajio ya kundi vinaweza kumweka mtu katika hali ya kuishi kwa namna mbili tofauti.
Haggard alikuwa mchungaji maarufu nchini Marekani na mwanzilishi wa New Life Church huko Colorado. Kanisa hilo lilikua kwa kasi na kuwa miongoni mwa makanisa makubwa.
Haggard pia alikuwa akijulikana kwa msimamo wake wa hadharani dhidi ya mahusiano ya jinsia moja. Lakini mwaka 2006 alikumbwa na kashfa iliyopingana na msimamo aliokuwa akiuonyesha hadharani, jambo lililosababisha kuondolewa katika nafasi zake za uongozi.
Kisa hiki kinatufanya tufikirie jambo pana zaidi:
Je, ni mara ngapi tunasema hadharani kwamba tunaamini jambo fulani, lakini maisha yetu binafsi yanaonyesha tofauti kwa sababu tunaogopa kukataliwa na jamii?
Hapo ndipo dhana ya Collective Illusions inapokuwa muhimu.
Wakati mwingine watu wengi wanaweza kuonekana kama wanaamini jambo fulani, wakati ukweli ni kwamba watu wengi ndani ya kundi hilo hawakubaliani nalo kwa kiwango tunachodhani.
COLLECTIVE ILLUSIONS NI NINI?
Kwa lugha rahisi, Collective Illusion ni hali ambapo watu wengi katika kundi wanaamini kwamba wengine wana mtazamo fulani, wakati kwa kweli si wote wanaouamini.
Kwa sababu kila mtu anadhani kwamba “wengine wote” wanaamini hivyo, watu huanza kuishi kulingana na imani hiyo.
Hatimaye, kile kilichoanza kama dhana kuhusu kile ambacho wengine wanaamini kinaweza kuwa kawaida ya jamii.
Hapo ndipo mtego unapozaliwa.
KWA NINI HAYA HUTOKEA?
1. Tunataka kukubalika
Binadamu ana hitaji kubwa la kuwa sehemu ya kundi.
Kwa hiyo, tunaweza kukubaliana na jambo ambalo hatuliamini kwa sababu tunaogopa kukataliwa, kudharauliwa au kuonekana tofauti.
2. Tunaangalia wengine ili kujifunza
Kuangalia wengine ni njia rahisi ya kujua namna ya kujiendesha katika mazingira tusiyoyafahamu.
Tatizo huanza pale tunapodhani kwamba:
“Kwa kuwa watu wengi wanafanya hivi, basi lazima ni sahihi.”
Si kila kinachofanywa na wengi ni sahihi.
3. Tunaogopa kuonekana tofauti
Mtu anaweza kuwa na mtazamo tofauti lakini akanyamaza kwa sababu hataki kuwa mtu wa kwanza kuusema.
Hivyo, kila mtu ananyamaza akidhani kwamba yeye ndiye pekee anayefikiri tofauti.
Wakati mwingine kumbe watu wengi wanafikiri hivyo hivyo lakini wote wameamua kukaa kimya.
4. Tunafuata mkumbo
Katika matumizi, mitindo, biashara, mahusiano na hata namna tunavyoishi, tunaweza kufanya maamuzi kwa kuangalia wengine wanafanya nini.
Mtu anaweza kununua kitu si kwa sababu anakihitaji, bali kwa sababu anaona wengine wanacho.
Anaweza kuchagua chakula fulani si kwa sababu ndicho alichotaka, bali kwa sababu watu waliokaa naye wameagiza hicho.
Hii ni sehemu ya kile kitabu kinachotufanya tukitafakari kuhusu udanganyifu wa pamoja — Collective Illusions.
5. Tunadhani tatizo ni sisi
Wakati mwingine tunapokutana na changamoto ambayo wengine hawaizungumzi, tunadhani kwamba kuna kasoro ndani yetu.
Kwa mfano, mtu anapotafuta kazi au mwenza kwa muda mrefu bila mafanikio, anaweza kuanza kuamini kwamba yeye ndiye mwenye tatizo, hata kama hajachunguza sababu nyingine zinazoweza kueleza hali hiyo.
MITEGO SABA INAYOWEZA KUIATHIRI JAMII
1. Tafsiri potofu ya mafanikio
Jamii inaweza kutufundisha kwamba mafanikio ni kuwa na:
- Utajiri mkubwa.
- Magari.
- Cheo.
- Umaarufu.
- Muonekano fulani.
- Mali na hadhi.
Hali hii inaweza kutufanya tufuatilie kile kinachoonekana kwa wengine badala ya kujiuliza ni maisha gani tunayothamini sisi wenyewe.
Mafanikio hayawezi kupimwa kwa mwonekano wa nje pekee.
Usiishi maisha yako yote ukijaribu kuthibitisha kwa wengine kwamba umefanikiwa.
2. Kuogopa kuhoji.
Tunapokutana na mtu mwenye cheo, elimu, umaarufu au mamlaka, wakati mwingine tunaogopa kuuliza maswali au kupinga jambo tunaloona si sahihi.
Lakini mamlaka haimaanishi kutokosea.
Kama jambo halieleweki, uliza.
Kama kuna tatizo, eleza.
Kama kuna njia bora zaidi, ipendekeze.
Hata hivyo, ujasiri wa kusema ukweli hauondoi umuhimu wa kutumia hekima na kutambua mazingira ambayo usalama wako unaweza kuwa hatarini.
3. Kuiga kundi bila kufikiri.
Watu wengi wanaweza kufanya jambo moja na bado jambo hilo likawa si sahihi.
Usitumie wingi wa watu kama ushahidi wa ukweli.
Jifunze kuuliza:
“Kwa nini?”
Kwa nini tunafanya hivi?
Kwa nini tunaamini hivi?
Kwa nini tunanunua hiki?
Kwa nini tunafuata mfumo huu?
Kama huwezi kueleza sababu ya uamuzi wako zaidi ya kusema “kwa sababu kila mtu anafanya hivyo,” huenda unafuata mkumbo.
4. Kuwa kimya.
Wakati mwingine tatizo si kwamba hakuna anayeliona.
Tatizo ni kwamba wanaoliona hawasemi.
Kimya kinaweza kuwa na gharama pale kinaporuhusu jambo lisilo sahihi kuendelea kana kwamba ni la kawaida.
Kama unaona jambo si sahihi, si lazima kila wakati upigie kelele. Lakini angalau usijilazimishe kulikubali moyoni kwa sababu tu wengine wamelikubali.
5. Kutegemea kundi ili kujitambua.
Baadhi ya watu hujenga utambulisho wao mzima kupitia kundi:
- Dini.
- Kazi.
- Chama.
- Marafiki.
- Mitandao ya kijamii.
- Jamii fulani.
Kundi linaweza kuwa sehemu muhimu ya maisha yako, lakini lisichukue nafasi ya uwezo wako wa kufikiri binafsi.
Jiulize:
“Mimi ni nani hata nikiondoa kundi hili?”
Kujifahamu kunakusaidia kutokubali kila kitu kwa sababu tu kundi lako limekubali.
6. Kuogopa kukataliwa.
Hofu ya kukataliwa inaweza kumfanya mtu afanye jambo ambalo hakuliamini.
Wakati mwingine tunahitaji kukubali kwamba:
Si kila mtu atatupenda, kutuelewa au kukubaliana nasi.
Kukubalika na kila mtu si lengo linalowezekana.
7. Kuwaadhibu wanaosema ukweli.
Jamii, taasisi au hata makampuni yanaweza kujenga mazingira ambayo mtu anayesema tatizo anaonekana kuwa tatizo mwenyewe.
Matokeo yake watu hujifunza kukaa kimya.
Tatizo linapoendelea bila kusemwa, linaweza kuanza kuonekana kama jambo la kawaida.
Kwa hiyo, taasisi yenye afya inapaswa kuwa na nafasi ya watu kuonyesha matatizo, kuuliza maswali na kutoa maoni bila kuogopa kulipiziwa kisasi.
MBINU 15 ZA KUEPUKA MTEGO WA COLLECTIVE ILLUSIONS
1. Anza na wewe mwenyewe.
Suluhisho la matatizo mengi huanza kwa mtu kuangalia sehemu ambayo anaweza kuibadilisha: yeye mwenyewe.
Usiruhusu mazingira ya nje yaamue kila kitu kuhusu maisha yako.
2. Ishinde hofu inayokufanya uishi maisha ya bandia.
Hofu ya kukataliwa inaweza kukufanya uishi maisha ambayo si yako.
Jifunze kutambua hisia kama wivu, husda, tamaa na hofu badala ya kuziruhusu zikuongoze.
3. Usijiadhibu kwa hisia zako.
Kuwa na hasira, hofu au huzuni hakukufanyi kuwa mtu mbaya.
Jifunze kuzitambua hisia zako, kuzielewa na kuziacha zipite bila kuziruhusu zitawale maamuzi yako.
4. Ukijikuta shimoni, acha kuendelea kuchimba.
Kuna kanuni maarufu inayosema:
“Ukiwa shimoni, acha kuchimba.”
Ikiwa mkakati haukupi matokeo, si lazima uendelee kuutumia kwa sababu tu tayari umewekeza muda na nguvu nyingi.
Simama.
Tathmini.
Badili mwelekeo.
5. Sema ukweli kwa hekima.
Huhitaji kila wakati kupinga kwa nguvu.
Wakati mwingine unaweza kuanza kwa kuonyesha mashaka:
“Sina uhakika kama nimefikiria hili kwa kina, lakini sidhani kama njia hii ndiyo bora.”
Au:
“Huenda A isiwe na faida kubwa kama tukitumia B.”
Lengo ni kufungua nafasi ya kufikiri, si kushinda mabishano.
6. Epuka kuiga kupita kiasi.
Kujifunza kutoka kwa wengine ni jambo zuri.
Lakini usiruhusu kuiga kukufanye uanze kutamani maisha ya mtu mwingine.
Jifunze kutoka kwa wengine bila kupoteza wewe ni nani.
7. Acha kujilinganisha kupita kiasi.
Kujilinganisha kunaweza kukusaidia kujifunza, lakini kunaweza pia kukufanya uishi maisha ya ushindani usio na mwisho.
Jiulize:
“Je, ninachotaka kweli ni hiki, au nimeanza kukitaka kwa sababu nimeona mtu mwingine anacho?”
8. Kuza uwezo wa kuwa wewe
Usijenge maisha ya bandia ili kupata makofi ya watu.
Kadiri unavyojifahamu, ndivyo unavyokuwa na uwezo wa kufanya maamuzi yanayolingana na maadili, uwezo na malengo yako.
9. Jenga kujiamini kunakotokana na wewe.
Kujiamini kwa afya hakupaswi kutegemea kila mtu kukusifu.
Jijenge kupitia maarifa, uwezo, uzoefu na uaminifu kwa misingi yako.
10. Chukua wajibu wa maisha yako.
Unapokutana na tatizo, jiulize:
“Ni sehemu gani ninaweza kuibadilisha?”
Hii haimaanishi kwamba kila tatizo limesababishwa na wewe.
Inamaanisha hutaki kukabidhi kabisa nguvu yako kwa mazingira.
11. Punguza hofu ya kile wengine wanachofikiri.
Kama umefanya uchunguzi, unaamini jambo ni sahihi na liko ndani ya misingi yako, usiache kulifanya kwa sababu tu unaogopa maoni ya watu.
12. Jenga utamaduni wa kujifunza.
Maarifa huongeza uwezo wa kufikiri kwa kujitegemea.
Soma vitabu.
Jifunze.
Uliza.
Chunguza.
Tumia unachojifunza.
Mtu anayejifunza mara kwa mara anapata zana nyingi zaidi za kuchambua mambo badala ya kukubali kila kitu anachoambiwa.
13. Tafuta ukweli, si majibu ya kundi
Usiulize tu:
“Watu wengi wanaamini nini?”
Uliza pia:
“Ushahidi unasema nini?”
Hapo ndipo unapohama kutoka kufuata kundi kwenda kufikiri kwa kina.
14. Jisemee mambo yenye kujenga
Jinsi unavyozungumza na wewe mwenyewe inaweza kuathiri namna unavyojitazama na kuchukua hatua.
Jenga mazungumzo ya ndani yanayokusaidia kukabiliana na changamoto badala ya kujidhoofisha kabla hata hujaanza.
15. Jifunze kuwaamini wengine
Kutokuamini kila mtu kunaweza kukufanya ujitenge.
Mahusiano yenye kiwango cha kuaminiana yanaweza kujenga ushirikiano, uvumilivu na uwezo wa kufanya kazi pamoja.
Hata hivyo, kuamini hakumaanishi kuacha kutumia busara.
Amini, lakini pia chunguza.
HITIMISHO
Moja ya mitego mikubwa ya maisha ni kudhani kwamba:
“Kama watu wengi wanafanya hivi, basi lazima mimi nifanye hivi pia.”
Si lazima.
Wakati mwingine wengi wanaweza kuwa wamekosea.
Wakati mwingine wengi wanaweza kuwa wananyamaza huku wakiwa hawakubaliani.
Na wakati mwingine kila mtu anaweza kuwa anaamini kwamba wengine wanaamini jambo fulani, wakati kwa kweli hakuna anayeliunga mkono kwa kiwango kinachodhaniwa.
Ndiyo maana ni muhimu kujifunza:
Kufikiri mwenyewe.
Kuuliza “kwa nini?”
Kusikiliza ushahidi.
Kujifahamu.
Kusema ukweli kwa hekima.
Na kufanya maamuzi yanayoendana na kile unachoamini kuwa sahihi, badala ya kuishi kwa hofu ya kile ambacho wengine watasema.
Usikatae kujifunza kutoka kwa wengine.
Kataa kupoteza uwezo wako wa kufikiri kwa sababu ya wengine.
Kila la kheri, ndugu.
